Gaja - Zakład kształtowania i pielęgnowania zieleni

ARTYKUŁ NA TEMAT SONICZNEGO BADANIA DRZEW
Artykuł ukazał się na portalu internetowym www.architekturakrajobrazu.info 29 kwietnia 2011 roku.


TOMOGRAF DŹWIĘKOWY PiCUS

Tomograf dźwiękowy PiCUS jest urządzeniem służącym do bezinwazyjnego badania drzew stojących pod kątem występowania zgnilizn, ubytków i pęknięć wewnętrznych.

Stan zdrowotny drzewa można ocenić m.in. na podstawie jego wyglądu zewnętrznego obserwując występowanie uszkodzeń lub objawy chorób czy niedoboru składników pokarmowych. Czasem jednak korona drzewa jest w pełni ulistniona, bez suchych konarów, a tymczasem wnętrze pnia spróchniałe. Do niedawna w takich przypadkach jedynymi sposobami wykrycia niekorzystnych zmian w pniu drzewa było użycie metod inwazyjnych (np. świdra Presslera), czyli takich przy których powstają rany w drewnie. Drzewo broni się przed rozprzestrzenianiem się infekcji i postępowaniem rozkładu poprzez mechanizm tworzenia barier ochronnych – tzw. ścian CODIT (Compartilisation of Decay In Trees). Wywiercenie otworu może uszkodzić najsilniejszą ściankę 4 CODIT – barierę ochronną ograniczającą rozkład nowo tworzonego drewna. To z kolei przyspiesza procesy obumierania. Unikanie stosowania inwazyjnych metod diagnostycznych jest szczególnie ważne przy badaniu starych drzew o obniżonej witalności i mniejszych zdolnościach regeneracyjnych.

PiCUS pozwala na badanie drzewa w bezinwazyjny, a więc bezpieczny sposób. W przeciwieństwie do świdra Presslera badanie tomografem nie niesie ze sobą ryzyka infekcji w związku z ingerencją w wewnętrzne tkanki rośliny. Nie niszczy i nie przerywa warstwy ochronnej. Ponadto PiCUS tworzy pełny obraz poprzecznego przekroju drzewa, podczas, gdy stosowanie innych metod daje informację dotyczącą tylko jednego punktu w miejscu odwiertu.

Zasadą działania tomografu akustycznego jest zależność prędkości rozchodzenia się dźwięku w pniu drzewa od elastyczności i gęstości drewna oraz obecności wewnętrznych szczelin. Parametry te są ściśle powiązane ze stanem zdrowotnym drzewa – obecność zgnilizny we wnętrzu pnia powoduje zmianę gęstości drewna.

PiCUS składa się z kilku (zwykle od 10-12) sensorów, które są rozmieszczone wokół drzewa. Każdy z czujników połączony jest z niewielkim, wbitym w pień, gwoździem. Sensory mierzą czas rozchodzenia się w drewnie fali dźwiękowej wywołanej stukaniem młoteczkiem. Odległości między czujnikami mierzy suwmiarka PiCUS. Specjalny program komputerowy przetwarza wyniki pomiarów, a rezultatem badania jest barwny tomogram, na którym widać obszary zmian w drewnie.

Ta wciąż jeszcze mało znana w Polsce metoda, dzięki swoim zaletom, osiąga coraz większą popularność. Ma duże znaczenie w prawidłowym wyznaczeniu kierunku działań konserwatorskich w przypadku starych, pomnikowych drzew. Coraz częściej jest też wykorzystywana w sporach dotyczących wycięcia drzewa. W wielu przypadkach decyzje o wycince są wydawane bez rzeczywistej potrzeby a w innych odmawia się zgody na usunięcie drzewa zagrażającego ludziom i obiektom. Zastosowanie tomografu dźwiękowego PiCUS pozwala rozwiązać ten problem pomagając właściwie ocenić zagrożenie.